De Grote of Johanneskerk

Volgens sommige bronnen werd de oorspronkelijke middeleeuwse kerk van Lekkerkerk in 1512 door Gelderse troepen verwoest, hoewel er ook bronnen zijn die dit tegenspreken. De kerk was een kruiskerk met een driezijdige koorsluiting.

In 1575, tijdens de tachtigjarige oorlog, was een Spaanse legereenheid onder leiding van Hièrges, heer van Barlaimont, op weg langs de dijk van Schoonhoven naar Krimpen a/d Lek om daar de schans te heroveren op de geuzen van Prins Willem van Oranje. Onderweg verbrandde en vernietigde zij vele huizen. Dit gebeurde ook in Lekkerkerk. Niet alleen huizen, maar ook de kerk werd in brand gestoken en deels verwoest. De herbouwde kerk kwam gereed in 1615. Dit betrof een kerk zonder koor en transeptarmen, waarmee in feite een zaalkerk ontstond.

 

 

Op 29 augustus 1779 om 04.00 uur is de afgebeelde kerktoren ingestort. De toren bleef hangen op de afgebeelde steunbeer. De herbouw van de toren en de gehele westgevel was gereed in 1781, één en ander volgens een ontwerp van G. van der Linden uit Den Haag. Deze herbouw staat vermeld op een ingemetselde steen boven de westelijke ingang. De toren was na 50 jaar alweer in een slechte staat en werd in 1830 vernieuwd. Dit is grotendeels de eigenlijke toren, maar er zijn in de loop van jaren wel wat wijzigingen aangebracht. Diverse malen is de vloer van de kerk opgehoogd, namelijk in 1722, 1780, 1816 en 1871.

 

 

Het interieur van de kerk is in 1954 ingrijpend vernieuwd door de jonge binnenhuisarchitect H.G. Reitsma. Van het oude interieur bleef alleen de preekstoel en het klankbord over. De vloer werd van donkergrijze leisteen gemaakt, de muren lichtgrijs en het tonggewelf wit geschilderd. Tussen het torenportaal en de kerkzaal kwam een glazen toegangsdeur, als symbool van de verbondenheid tussen wereld en kerk.

Alle zitplaatsen bestonden uit zwarte stoelen en de kerk werd verlicht door drie rijen blauwe kegelvormige lampen. Ook werden de linker en rechter zij-uitgangen dichtgemetseld.

 

 

kegels van de verlichting goed zichtbaar. Op de avondmaalstafel staat de lezenaar die voorheen door de voorzanger werd gebruikt. Niet zichtbaar zijn de twee zeer waardevolle wandpanelen van de bekende expressionistische schilder Quirijn van Tiel.

Na de grote restauratie van 1980-1982 zijn deze panelen niet meer teruggeplaatst en niemand weet waar ze zijn gebleven.

 

De expressief realistische stijl van de panelen doen denken aan de werken van Charley Toorop (1891-1955) en Hendrik Chabot (1894-1949). Hun werk had Van Tiel leren kennen tijdens een verblijf op Walcheren.

 

 

 

 

 

De staat van het kerkgebouw en de toren maakten een restauratie dringend noodzakelijk. Het gemeentebestuur en het kerkbestuur besloten al in maart 1975 gezamenlijk op te trekken.  De gemeenteraad van Lekkerkerk stemde op 23 oktober 1979 in met de restauratie van de toren en het beschikbaar stellen van gemeentesubsidie voor het totale plan. Ten behoeve van de bestuurlijke begeleiding van de restauratie werd een restauratiestichting in het leven geroepen.

 

 

De toren van de kerk is geheel ingebouwd in de westelijke (voor)gevel. De voorgaande toren is ingestort op 29 augustus 1779. De huidige toren dateert van 1780 en is samen met de gevel ontworpen door G. van der Linden. In 1830 kreeg de toren een nieuwe houten bovenbouw van twee vierkante geledingen met een koepeldak ontworpen door de Rotterdamse stadsarchitect P. Adams. In de toren is een mechanisch torenuurwerk van (vermoedelijk) firma Weule uit 1923 aanwezig. Daarnaast hangt in de toren een klok van G. Bakker uit 1779 samen met drie moderne klokken. In de toren is ook nog de oude gevangenis te zien. Op 9 mei 1972 werden de kerk en de toren aangewezen als rijksmonument vanwege de betekenis ervan voor de architectuurhistorie, evenals vanwege de betekenis van de kerk en het inventaris voor de cultuurhistorie.

 

Bij de restauratie van 1980 zijn de interieurwijzigingen van 1954 ongedaan gemaakt, waarbij onder andere de stoelen zijn vervangen door kerkbanken. Het interieur bevat verder:

De kerk bezit avondmaalszilver, bestaande uit twee bekers uit 1663, een beker uit 1893 en tinnen borden en bekers uit 1804.

 

 

De kerk heeft gebrandschilderde ramen. In de noordmuur is een raam aanwezig met daarop een uitbeelding van de gifaffaire van 1980. Dit raam dateert uit 1982 en is ontworpen door Wim Zwiers uit Lekkerkerk.

 

 

In de zuidmuur zijn vier gebrandschilderde ramen met mondgeblazen antiek glas in vensters. Deze ramen zijn ontworpen en uitgevoerd door de wereldberoemde glaskunstenares Annemiek Punt uit Ootmarsum. Zij heeft ook het glaskunstwerk ontworpen en gemaakt wat boven de herdenkingsshoek is aangebracht. Ook de glazen schaal is door haar gemaakt.